Hệ Mặt Trời: Những sự thật kỳ lạ hơn bạn tưởng
Nguyễn Minh Đạt
nmdat
8 hành tinh, 1 ngôi sao, hàng trăm mặt trăng, và vô số thứ mà sách giáo khoa không kể. Hãy bay một vòng quanh hệ Mặt Trời — lần này đừng bỏ qua những chi tiết kỳ lạ nhất.
Mặt Trời — ông chủ thực sự
Trước khi nói đến hành tinh nào, hãy nhìn vào con số này: Mặt Trời chiếm 99.86% tổng khối lượng của toàn bộ hệ Mặt Trời. Tất cả 8 hành tinh, tất cả tiểu hành tinh, sao chổi, và mọi thứ còn lại — cộng lại chỉ bằng 0.14%.
Đường kính
1.39
triệu km= 109 lần Trái Đất
Nhiệt độ
5,500°C bề mặt
Lõi: 15 triệu °C
Ánh sáng tới
8 phút 20 giây
Trái Đất
5.5 giờ
Sao Diêm Vương
Tuổi đời
4.6 tỷ năm
Còn sống thêm
~5 tỷ năm
Điều ít biết
Ánh sáng mặt trời bạn đang thấy hôm nay thực ra được tạo ra từ hàng chục nghìn năm trước ở lõi Mặt Trời.
Từ Lõi ra Bề mặt
~100,000 năm
Do va chạm liên tục với các lớp plasma
Từ Bề mặt tới Mắt bạn
Chỉ 8 phút
Tốc độ ánh sáng trong chân không
— Photon mất rất lâu để thoát ra qua các lớp plasma dày đặc trước khi bắt đầu hành trình xuyên không gian.
Sao Thủy — hành tinh của những kỷ lục cực đoan
Sự thật gây nhầm lẫn
Gần Mặt Trời nhất nhưng không phải hành tinh nóng nhất.
Ban ngày
430°C
Ban đêm
-180°C
Chênh lệch lớn nhất
> 600°C
Do không có khí quyển để giữ nhiệt, Sao Thủy vừa là lò nướng vừa là tủ cấp đông.
Một năm
88 ngày
Tốc độ quay quanh Mặt Trời cực nhanh.
Một ngày
176 ngày
Quay quanh trục vô cùng chậm chạp.
Kỳ lạ nhất: Ngày dài hơn Năm
Hành tinh này bay quanh Mặt Trời rất nhanh nhưng tự quay quanh mình rất chậm, khiến một chu kỳ mặt trời (một ngày) thực tế kéo dài gấp đôi thời gian nó hoàn thành một quỹ đạo (một năm).
Sao Kim — địa ngục được bao phủ bởi mây đẹp
Khí quyển dày đặc CO₂ tạo nên một "lò áp suất" khổng lồ, giữ nhiệt độ ổn định quanh 465°C — đủ để làm chì tan chảy.
Nhiệt độ bề mặt
465°C
Không đổi cả ngày lẫn đêm
Áp suất khí quyển
92 atm
= Áp lực ở đáy biển sâu 900m
Chu kỳ tự quay
243 ngày
Dài hơn cả một năm của nó (225 ngày).
Quay ngược chiều
Sao Kim quay ngược so với hầu hết các hành tinh. Nếu đứng ở đây, bạn sẽ thấy Mặt Trời mọc ở phía Tây và lặn ở phía Đông.
Trái Đất — không đặc biệt, nhưng hoàn hảo đến kỳ lạ
Không phải to nhất hay rực rỡ nhất, nhưng đây là nơi duy nhất có sự cân bằng hoàn hảo để nước tồn tại ở dạng lỏng.
Gần hơn 5%
Mọi đại dương bốc hơi hoàn toàn
Xa hơn 1%
Mọi thứ đóng băng vĩnh cửu
Con số đáng suy nghĩ
Nếu coi lịch sử 4.5 tỷ năm của Trái Đất là một năm dương lịch, thì Homo sapiens chỉ xuất hiện vào lúc:
Chúng ta chỉ vừa mới xuất hiện trong vài phút cuối cùng của "năm" vĩ đại này.
Sao Hỏa — người hàng xóm đáng thương
3 tỷ năm trước, đây từng là một thế giới xanh với đại dương. Nhưng khi từ trường biến mất, gió Mặt Trời đã thổi bay tất cả, để lại một sa mạc lạnh giá.
Olympus Mons
21.9 km
Cao gấp 2.5x Everest
Valles Marineris
4,000 km
Dài bằng nước Mỹ
Nhiệt độ TB
-60°C
Min: -125°C | Max: 20°C
Mặt trăng
2
Phobos & Deimos
Điều ít ai biết: Số phận của Phobos
Phobos đang tiến gần Sao Hỏa 1.8 cm mỗi năm. Trong 50 triệu năm tới, nó sẽ bị lực triều cường xé nát, tạo thành một vành đai rực rỡ bao quanh hành tinh Đỏ.
Sao Mộc — người khổng lồ bảo vệ Trái Đất
Lực hấp dẫn khổng lồ của Sao Mộc đóng vai trò như một "máy hút bụi vũ trụ", bẫy các thiên thạch nguy hiểm trước khi chúng kịp tiếp cận Trái Đất.
Khối lượng
318×
Lần Trái Đất
Mặt trăng
95
Nhiều nhất hệ
Tốc độ quay
10h
Một ngày siêu ngắn
Vết Đỏ Lớn
Cơn bão tồn tại hơn 350 năm. Hiện tại vẫn đủ lớn để chứa trọn 1.3 Trái Đất bên trong lõi bão.
Người gác cổng
Không có Sao Mộc, Trái Đất có thể bị thiên thạch bắn phá nhiều hơn 1,000 lần.
Sao Thổ — đẹp nhất, nhẹ nhất
Vành đai rộng 280,000 km nhưng chỉ dày 10–100 mét. Nếu thu nhỏ vành đai xuống cỡ một tờ giấy A4, nó còn mỏng hơn cả tờ giấy đó.
Số mặt trăng
146
Nhiều nhất hệ Mặt Trời
Vệ tinh Titan
Khí quyển dày
Hơn cả Trái Đất
Sự thật kỳ lạ nhất: Hành tinh nổi
Sao Thổ là hành tinh duy nhất nhẹ hơn nước (tỷ trọng 0.687 g/cm³). Nếu bạn có một đại dương đủ khổng lồ, Sao Thổ sẽ nổi lềnh bềnh trên mặt nước như một quả bóng nhựa.
Sao Thiên Vương — hành tinh nghiêng ngã
Sao Thiên Vương quay quanh trục nghiêng 98 độ. Hành tinh này gần như "lăn" quanh Mặt Trời thay vì quay như một con quay thông thường.
42 năm
Liên tục hướng về Mặt Trời
42 năm
Chìm trong bóng tối vĩnh cửu
Kỳ lạ về mùi: Trứng thối vũ trụ
Khí quyển chứa đầy Hydro sunfua. Nếu có thể đứng ở đó, bạn sẽ ngửi thấy mùi trứng thối cực mạnh. Một hành tinh rực rỡ nhưng mang mùi hương không hề dễ chịu chút nào.
Sao Hải Vương — hành tinh của những cơn bão điên
Ở nơi ánh sáng chỉ bằng 1/900 so với Trái Đất, Sao Hải Vương sở hữu những cơn gió siêu thanh lên đến 2,100 km/h — một bí ẩn năng lượng chưa có lời giải.
Khoảng cách
4.5 tỷ km
~30 đơn vị thiên văn
Một năm
165 năm
Tính theo giờ Trái Đất
Tốc độ gió
2,100
Gấp 6 lần bão mạnh nhất TĐ
Năng lượng bí ẩn
Dù nằm ở nơi xa xôi và lạnh lẽo nhất, Sao Hải Vương lại phát tỏa nhiệt lượng nhiều gấp 2.6 lần lượng nhiệt nó nhận được từ Mặt Trời. Chính nguồn nhiệt nội tại này đã thúc đẩy những cơn bão kinh hoàng nhất trong hệ Mặt Trời.
Và còn nhiều hơn thế
Hệ Mặt Trời không kết thúc ở Sao Hải Vương. Phía sau còn có Vành đai Kuiper — nơi Sao Diêm Vương lang thang cùng hàng nghìn thiên thể băng giá. Và xa hơn nữa là Đám mây Oort — nguồn gốc của hầu hết sao chổi — trải dài đến tận 100,000 đơn vị thiên văn, gần bằng 1/4 khoảng cách tới ngôi sao gần nhất.
VOYAGER 1
Phóng năm 1977, bay với tốc độ 61,000 km/h, và đến nay mới thực sự rời khỏi tầm ảnh hưởng của Mặt Trời. Sau gần nửa thế kỷ, nó vẫn là "đại sứ" xa xôi nhất của nhân loại trong không gian thẳm thẳm.
Khởi hành
1977
Tình trạng
Interstellar Space